Kennis over gedragseconomie kan zorg verbeteren

Er zijn tal van goede internationale voorbeelden waaruit blijkt dat de gedragseconomie een belangrijke rol speelt in de gezondheidszorg.

Nudging is het stimuleren van wenselijk gedrag. Deze term komt uit de gedragseconomie. Er zijn tal van internationale voorbeelden waaruit blijkt dat de gedragseconomie een belangrijke rol speelt in de gezondheidszorg. Er wordt in de Nederlandse zorg echter nog (te) weinig gedaan met deze kennis.

Nobelprijs

Gedragseconomie staat volop in de belangstelling, zowel in de wetenschap als in het beleid. De Nobelprijs voor de Economie in 2017 voor Richard Thaler onderstreepte dat. Hij is de man die de term Nudging (stimuleren van wenselijk gedrag) introduceerde in zijn goed leesbare boek Nudge: Improving decisions about health, wealth and happiness (1).

Intuïtie

In 2002 ging de Nobelprijs voor het eerst naar een gedragseconoom (en psycholoog): Daniel Kahneman. Hij publiceerde in 2012 zijn fantastische boek Thinking fast and slow (2), dat ook in het Nederlands is vertaald. Zijn goed onderbouwde stelling is dat economische beslissingen zelden rationeel onderbouwd zijn en meestal voortkomen uit de intuïtie. Sinds begin van deze eeuw wordt gedragseconomie in tal van universiteiten gedoceerd en in vele landen toegepast.

Gezondheidseconomie

De Koninklijke Vereniging voor de Staatshuishoudkunde organiseerde op 23 november een symposium over de stand van zaken van de gedragseconomie in Nederland. Vooraf verschenen tien pre-adviezen. Economen uit tien verschillende disciplines reflecteerden op de vraag hoe de gedragseconomie hun vakgebied heeft veranderd. Wat ontbrak was mijn vakgebied: de gezondheidseconomie.

Ondergeschikte rol

Enerzijds verraste mij dat: In de boeken van Thaler en van Kahneman nemen beslissingen over gezondheid en zorg en belangrijke plaats in. In mijn eigen Cappuccinoboek en mijn Engelse handboek over ketenzorg ga ik uitgebreid in op dit onderwerp. Anderzijds was ik niet verbaas dat gezondheidszorg ontbreekt bij de pre-adviezen: Nederland heeft geen hoogleraar gedragseconomie van de zorg en evenmin andere experts. Wat ook ontbreekt is een onderzoeksprogramma van ZonMw. Zorgverzekeraars experimenteren nauwelijks met nudging.

Goede voorbeelden

Hieronder volgen drie internationale voorbeelden die aangeven hoe belangrijk gedragseconomie voor gezondheid en zorg kan zijn:

  1. In Denemarken, Engeland, Frankrijk, Schotland en de VS bestaat de term fiscale gezondheidspolitiek. Door belastingverhoging op frisdrank, vet, suiker en tabak trachten overheden aldaar overgewicht tegen te gaan. Deze verhoging, een financiële nudge, is onderdeel van een bredere gezondheidspolitiek gericht op gedragsverandering. Uit de extra belastinginkomsten worden in sommige Amerikaanse staten campagnes betaald tegen overgewicht.
  2. De Amerikaanse overheid startte in 2011 een programma om digitalisering van ziekenhuizen te versnellen. Als je als instelling meedeed, ontving je 8.000 euro per specialist. Ik publiceerde al eerder over de enorme verbetering waartoe dit programma leidde. Later besprak ik een gepubliceerde evaluatiestudie.
  3. In Duitsland volgen patiënten met chronische aandoeningen een twee dagdelen durende cursus over hun aandoening en over hoe ermee om te gaan. Wie dat doet, ontvangt een financiële nudge: een korting op de in dat jaar de betalen eigen bijdragen in de eerste lijn. Immers een goed opgeleide patiënt is goedkoper voor de zorg dan een niet opgeleide. In mijn eigen boeken (zie boven) publiceerde ik hierover reeds.
Shared savings

Een bijzonder vorm van nudging is het werken met shared savings: een zorgaanbieder die doelmatiger werkt dan begroot, mag de begrotingsonderschrijding voor een deel zelf opnieuw aanwenden. Hierop kom ik in een later bericht terug.

Grondregels nudging

Tijdens een symposium in België op 13 november hield de spreker voor mij een voordracht over het toepassen van nudging in de praktijk. Haar naam is Fran Bambust. Zij is trainer in nudging en heeft een website hierover. Van haar ontleen ik het ezelsbruggetje EAST om de vier grondregels van nudging uit te leggen:
E = houd de boodschap waarvoor de nudge dient Eenvoudig. Bijvoorbeeld Eet gezonder en heb plezier. Geen lang verhaal over gezonde voeding.
A = Maak de boodschap Attractief. Zet bijvoorbeeld het ziekenhuis dat als eerste sneller digitaliseert dankzij een financiële nudge, in het zonnetje door een ontvangst bij een hooggeplaatst persoon.
S = Maak de boodschap Sociaal. Vertel bijvoorbeeld dat iedereen stopt met roken. Jij toch ook?
T = Vertel de boodschap Tijdig, dat wil zeggen op het juiste moment. Zet bijvoorbeeld een gezondheidsetiket op levensmiddelen. Dan krijgt de burger een gezondheidsnudge op het moment van de aankoopbeslissing.

Schaarste

In 2016 voorzag de eerdergenoemde Richard Thaler dat gedragseconomie als term gaat verdwijnen ‘want in de toekomst is alle economische wetenschap gedragseconomie’. Als dat gebeurt, ben ik weer terug bij mijn eigen studie economie (1967 – 1973) in Amsterdam. Toen werd economie door menig hoogleraar gedefinieerd als de wetenschap die het gedrag van mensen bij schaarste onderzoekt.

 (1) Thaler R.H. & C.R. Sunstein, Nudge. Improving decisions about health, wealth and happiness, New York: Penguin Books, 2009 (revised and expanded edition).

 (2) Kahneman D., Thinking, Fast and Slow, Penguin Books Ltd, 2012.

3 Reacties op “Kennis over gedragseconomie kan zorg verbeteren”

  1. Ineke van Werven

    Ik ben verbaasd. In Wageningen en bij de jeugdgezondheidszorg wordt toch al veel langer onderzoek gedaan naar nudging?

    Beantwoorden
  2. Beste Guus, fijn artikel over nudges en dank voor het Duitse voorbeeld-dat kende ik nog niet. Waar precies (welke organisatie?) heeft dit toegepast? stuur je me eventueel een link door?
    Fijn ook iets meer te lezen over de situatie in Nederland. Idd jammer dat nog weinig wordt opgenomen; er is wel al wat mooi onderzoekswerk rond voeding in Maastricht, maar dus niet over zorgpraktijk. Maar hé: ook in België is werk aan de winkel… Indien je wenst, kunnen we daar gerust samen eens iets rond opzetten. vriendelijke groeten, Sofie

    Beantwoorden
  3. Beste Guus,
    Wij werken al 3 jaar lang met een zeer succesvol nudging programma Do Something Different. In een H2020 research project passen we deze methode op dit moment toe om het gedrag van 125 hartpatienten te verbeteren. De nudging wordt bij ons personaliseerd, d.w.z. elk indidivu krijgt aangepaste nudges op basis van de gedragsparameters die we continue verzamelen uit wearables en fysiologische gegevens die de patient zelf meet.
    Dit z.g. ToDo programma kan ook andere gebruikers helpen met het aanleren van gezonde gewoonten door middel van het inzetten van dagelijkse korte leefstijl adviezen via een app . Do Something Different komt voort uit dertig jaar psychologisch onderzoek en is een verrassend eenvoudig online programma dat erop gericht is om mensen flexibeler te maken in hun functioneren, thuis, op het werk, onderweg, bij ontspanning.
    Wij willen het programma nu grootschalig aanbieden voor primaire en secundaire preventie. Maar we vinden nog weinig gehoor bij verzekeraars en gemeenten, ook al zegt iedereen al jaren dat we veel meer aan preventie moeten doen. We kunnen aantonen dat relatief kleine investeringen voor een 3-6 maanden nudging programma veel hogere zorgkosten later kunnen voorkomen. Dus hierbij een oproep aan iedereen die graag met een modern nudging programma will experimenteren: laat het ons weten en we gaan graag in gesprek.

    Beantwoorden

Geef een reactie

XHTML: U kunt de volgende tags gebruiken: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>